Thank you, mister Disney

Bestaat er iets belangrijker in de wereld dan mensen gelukkig te kunnen maken. Proberen we dat niet allemaal, op onze eigen manier in ons dagelijks leven? De een met een groots gebaar zodat het wel aan iedereen op moet vallen, de ander in stilte op de achtergrond. Het geluk van onze geliefde, van het kind of de bejaarde ouder is voor ons een motivatie in onze dadendrang. Het mooiste van de vakantie is het verklappen van de bestemming aan de andere gezinsleden, thuis aan tafel en de reactie te kunnen lezen in hun vergrootte ogen die vol van verwachting schitteren. Het moment van uitpakken van een kerst- of verjaardagscadeau is ook zo een bevestiging van het geluk. Men is bij elkaar, men geeft, men krijgt en accepteert.

Ons aller opa
Hoe moet het wel niet geweest zijn om aan miljoenen mensen uit de hele wereld zulke gelijkaardige momenten van geluk te hebben gegeven? Niet enkel aan individuen maar zelfs aan groepen mensen tezamen, zodat ze ook nog eens collectieve herinneringen hebben. Zodat in de kleine cultuur van alledag nieuwe symbolen of zelfs oervormen verschijnen die verwijzen naar het gezamenlijk begrijpen van wat er bij bedoeld wordt. Het zijn iconen. De onschuld van Mickey, de onnozelheid van Goofy, de hebzucht van Dagobert, het burleske van Donald of de dubbele laag van Katrien. Maar ook de complexiteit van de film Fantasia of de uitwerking van Peter Pan... De maker en schepper van dat alles, de man Walt Disney moet dat gevoel gekend hebben in zijn rijke leven. Rijk aan ervaringen en productiviteit. Hij werd slechts 65 jaar maar is de belangrijkste en bekendste opa van de wereld. Wie zou er niet een half uurtje aan zijn hand willen rondwandelen om de wereld met zijn ogen te kunnen zien en beleven?

Eigen landschap
Toen Disney vanuit de donkerte van de bioscoop en de afstandelijkheid van de drukwerken en de tijdschriften naar buiten ging om in het landschap zijn eigen wereld te gaan maken, werd hij pas echt een legende. Het beantwoordt vandaag de dag niet aan de werkelijkheid om zijn creatie, Disneyworld, simpelweg een pretpark te noemen. Het zijn bijna pelgrimsoorden waar men naartoe trekt, tezamen met het gezin of vrienden, mensen die men liefheeft en waar men een bepaald soort geluk mee wil delen. Het is niet de sensatie van een snelle achtbaan of het oppervlakkig plezier van een kermisattractie. Het gaat voor de meeste bezoekers veel verder, wat ook af te lezen valt aan de ernst waarmee men het plezier wil beleven in het park. Waarom zou men anders zo halsreikend staan uit te kijken naar de Parade die zodadelijk voorbij zal komen en een eindeloos hoogtepunt vormt van de beleving die men deze dag heeft meegemaakt. Als een processie ziet men de figuren voorbij trekken, waarin wij een uitvergroting van onze eigen karakters en of wensen in terugzien. Wij kijken in de spiegel en dat het liefst met onze kinderen aan de hand...

Het was dan ook vanaf het begin een noodzakelijkheid, een ongeschreven wet, om dit park, om deze aparte wereld, van een heel eigen vormgeving te voorzien. Natuurlijk moest het ook appelleren aan de sprookjes, het droomkasteel, aan het onmogelijke en de fantasie. Maar er moest ook een concrete verwerkelijkheid van al die elementen in de omgeving te vinden zijn. Een ander soort kleurgebruik die vanuit de bloemkleuren wordt doorgezet in de gebouwen, een ander soort vormgeving met het levende materiaal van planten en bomen. En bovenal een onderhoudsnorm die zijn weerga niet kent. Overal en altijd schoon, zonder dat men kan zien dat het schoongemaakt wordt. Schoon geboren.

Top van de wereld
Na het succes van Disneyworld in Amerika en in Japan was de volgende stap om in Europa een apart en zo mogelijk nog indrukwekkender park op te zetten. Het moest echter een park worden waar de – in zichzelf al gedifferentieerde – Europeaan, zichzelf áls Europeaan zou kunnen in herkennen en niet het gevoel zou krijgen dat het een omgeving was die hem door een Amerikaans bedrijf was opgelegd.
Het avontuur van Disney in Europa begon op 2 augustus 1988. Constructiewerken op een tot dan toe ongekende schaal vingen aan, om gedurende vier jaar onafgebroken door te gaan. Het zou immers op de Kanaaltunnel na het grootste bouwproject van Europa worden. Vanaf het begin stond maar één ding vast: op 12 april 1992 moest alles klaar zijn. Die dag opende zoals in het schema voorzien om 09 uur 01 Disneyland Parijs. Tienduizend mensen zouden dan gewerkt hebben aan dit themapark. In totaal waren 1.700 bedrijven betrokken bij de totstandkoming van Mainstreet (een stad in 1920), Frontierland (Amerikaans Indiaanse mythologie), Adventureland (exotische landen uit de literatuur en de film), Fantasyland (sprookjes), Discoveryland (kapitein Nemo, Buck Rogers en Flash Gordon), de Disneyhotels (6 verschillende) en Disneydorpen. Dan praten we alleen nog maar over park Nr. 01, want sinds 2002 is themapark Nr. 02 ook geopend. Voor de hotels alleen al zijn ontwerpen gemaakt door de meest gerenommeerde architecten zoals Jean Nouvel, Hans Hollein, Robert Venturi, Rem Koolhaas en Bernard Tschumi. Uiteindelijk zijn geen van deze meesters uitgekozen.

Tuinkunst
Maar ook voor de buitenruimte zijn jaren van studie voorafgegaan, waarin de Europese tuinkunst werd bestudeerd en parken over het hele continent geanalyseerd. De reis voerde de ontwerpers gedurende twee jaren langs alle beroemde tuinen en parken in Europa. Plaatsen waarvan de Europeanen zelf aangaven dat ze zich erin herkennen en het als hun cultuur ervaren. Hoogtepunten in de studie waren de Tuileries te Parijs, de tuin van Versailles, Rothenburg, Luzerne, de Keukenhof in Nederland en de Tivolituinen in Kopenhagen. Deze laatsten hadden Walt Disney zelf al beïnvloed en geïnspireerd tijdens een bezoek in 1950. Overal werd gekeken en geschetst om de essentie te vinden, om het meest karakteristieke te kunnen overnemen. Het is dan ook fenomenaal mooi om overal in het Disneyland®Park te Parijs historische verwijzingen aan te treffen in de geblokte bomen, gesnoeide coniferen, kronkelende haagjes of de gekleurde bloemperken.
Eigenlijk schijnt dit park in Marne-la-Vallée (Parijs) volgens de kenners en ingewijden het beste themapark te zijn geworden van de Disneygroep (o.a. USA en Japan). Aan de ene kant is Parijs het grootste in oppervlakte van al hun parken, maar toch kent het meer verschillende intieme wandelpaden en hoekjes. Natuurlijk zijn de attracties beter, want recenter in de tijd en is er aan het gehele park een Europese smaak toegevoegd, bovenop het zo bekende en nooit aflatende Amerikaanse perfectionisme.

Duidelijk principe
Het dient misschien beter niet bekeken te worden als een park, maar het zijn Fantasia Gardens... Er is zoveel te zien en te leren in dit prachtige park, zoals het ongewone gebruik van vormsnoei en kleurgebruik in de beplanting. In de eerste plaats valt op dat er geen struiken zijn gebruikt in de beplanting. Slechts enkele soorten vanwege een bijzondere bloei zoals Rododendrons zijn toegepast maar verder alleen struiken in haagvorm. Daardoor ontstaan niet die zware massa’s struiken die alleen maar nare associaties oproepen. In de vaste planten zijn bijna uitsluitend wintergroene soorten aangewend en in de één- en tweejarigen opvallend enkel bloemen met zachte kleuren of pasteltinten. Nergens wordt van dit principe afgeweken.
Inderdaad is de vormsnoei op een spectaculaire en onalledaagse manier toegepast doorheen het hele park. Deels zorgt deze voor een sterke vervreemding, door bijvoorbeeld de kubusconiferen die rondom het hoofdkasteel staan. Ze lijken de licht beangstigende sprookjessfeer te kunnen versterken. Maar diezelfde vervreemding werkt bij het gebruik van de ‘blokbomen’, zoals bij de berken. Hier werkt het effect niet beangstigend maar eerder humoristisch en speels. En wat te zeggen van de ontelbare variaties in de hagen. Buxus, Taxus, Photinia, Berberis, Prunus of Lonicera: ze zijn er allemaal. In bogen, in schichten, in golven of gewoon recht. Daarin zit nog eens een dubbele variatie verwerkt door het mengen van de soorten en het gebruik van de verschillende kleuren.
Diezelfde gedegen en volwassen gedachte over het gebruik van het materiaal is ook toegepast in het kleurgebruik en de detaillering. Tot in het kleinste detail wordt een idee van vormgeving doorgevoerd en uitgewerkt. Geen blaadje ontsnapt aan de professionele aandacht van de eigen groendienst, die via een stelsel van verborgen gangen onzichtbaar opereert over het hele terrein.

Michel Lafaille

Klik op de afbeeldingen voor een vergroting
   
© 2006-2011 Copyright Michel Lafaille - alle rechten voorbehouden