De tederheid: New York

De tegenstelling tussen het denkbeeld welk de meeste mensen hebben van de stad New York en de titel van dit artikel is zo groot, dat van een controverse gesproken kan worden. Toch wil ik bewust deze pennenstrijd met u aangaan, niet om u met een coup de foudre een ander imago op te dringen maar om via een coup de théâtre u met een andere zienswijze te confronteren. Ik wil u opnieuw met het perspectief van de verliefde laten kijken naar een stad die u dacht te kennen maar die zich nog niet in al haar geledingen aan u heeft prijsgegeven. In het collectieve gedachtegoed van ons Europeanen, of we nou bezoekers zijn geweest aan The Big Apple of niet, is New York groot en hard en machtig en hoog en snel en allesoverheersend en meedogenloos en gevaarlijk en schreeuwerig en dat gepaard aan de overtreffende adjectieven.

If I can make it there, I'll make it anywhere
It's up to you - New York, New York

Kortom het dionysische karakter van de stad is beroemd en berucht. Toch vormt het uitgangspunt van dit schrijven geen discrepantie, is het geen contradictio in terminis. Het apollinische aspect van New York, het evenwichtige, beheerste, harmonieuze deel van deze complexe wereldstad is misschien onbekend maar zeker aanwezig. In de overdonderende stortvloed van impressies en indrukken die de bezoeker zullen overweldigen en schijnen te overrompelen, worden de teerheid en de zachtmoedigheid uit het directe gezichtsveld weggedrukt. De onschuldige bezoeker kan zich niet wapenen tegen dit revolverkanon van beeld en geluid, van kleur en reuk, ja zelfs van herkenning van die talloze beelden uit films of televisieseries.

I want to wake up in a city, that doesn't sleep
And find I'm king of the hill - top of the heap

Maar na een tijdje - misschien bij sommigen pas als ze terug thuis zijn aangekomen-, als de beeldenstroom is geluwd en het oor is gewend aan de altijd in de verte aanwezige politiesirenes; als de neus de nieuwe, vreemde soms exotische geuren heeft aanvaard (dikwijls afkomstig van de etenskarretjes of de dampende rook uit de grond) en het netvlies de miljoenen informatieshots als nieuw referentiekader heeft ingesteld, komt een diepere en inhoudelijke laag uit het beeld naar voren die zich vanaf dat moment in het bewustzijn nestelt en een grotere aandacht opeist. Dit stratum bestaat figuurlijk gezegd uit een ander soort gesteente dan de rotsen waarop Manhattan is gebouwd. Het is de wereld van het fragiele, het zachte, het kwetsbare en ongerepte. Niet teer in de strekking van broos of kwetsbaar. Zeker niet in betekenis tot de verkrachtende gebeurtenis van elf september (9/11). Alhoewel. Is het niet zo dat alles wat tederheid oproept in de ware zin van het woord tevens kwetsbaar is, onschuldigheid uitstraalt en daardoor een status van ongereptheid verdient. Ligt daar niet het begin van de machteloosheid die in het hart kan gekwetst worden?

These little town blues, are melting away
I'm gonna make a brand new start of it - in old New York

Die machteloosheid komt voort uit de tederheid zelf. Maakt de tederheid ons immers niet bewust van de onvolmaaktheid van al het bestaande? De tederheid confronteert ons door haar teder-zijn met het eindigende van alle dingen. Het is de manier waarop het bestaan zichzelf als ten diepste onvolmaakt manifesteert. Daar ontwaakt dan het volgende ogenblik de melancholie, de voelhoren voor oneindigheid van het eindig wezen. De filosoof Ton Lemaire schreef in 1968 in zijn boek De tederheid (Ambo): ‘De hoogste tederheid reikt tot de melancholische kern van het leven, en daarom glimlacht zij ernstig’.
De tederheid krijgt dus vorm in het moment waarin het tekort van het bestaan zich uitdrukkelijk openbaart en zij verschijnt als een vergeefse poging dit tekort op te heffen: zij is de wijze waarop het tekort zich als tekort realiseert. Tederheid heeft bijgevolg een beperkte tijdsduur, is niet houdbaar. Men kan het ene moment vertederd worden en dat het volgende ogenblik al niet meer zijn. Deze voor iedereen herkenbare gemoedstoestand is echter geen gevolg van het algemene idee dat wij ons wapenen tegen de tederheid, in die zin dat als zij zich manifesteert wij ons onbewust onmiddellijk verzetten om niet kwetsbaar te worden, hetgeen in onze cultuur als negatief en zwak wordt gepropageerd. (Zoals Boudier-Bakker schreef: zijn heerszuchtige natuur welke grote tederheden angstvallig in zich verborg)
Integendeel. Wij zijn op het moment van vertedering heel open en ontvankelijk. Daardoor kunnen wij de fragiliteit van het leven, het eigen bestaan, in haar meedogenloze eindigheid juist zo sterk tot ons laten doordringen. Echter dat ‘moment de vérité’ zal ons in datzelfde moment opslokken; wij zullen er in opgaan, één mee worden, al het ware in oplossen. Als consequentie kunnen wij de tederheid niet verder ervaren aangezien ze deel van ons is geworden en wij er niet langer buiten staan om ze te beleven.

These vagabond shoes, are longing to stray
Right through the very heart of it - New York, New York

Terug naar New York. De stad die zich in alle lagen manifesteert. Waar iedereen die het denkt gemaakt te hebben moet verschijnen om te laten zien dát hij het gemaakt heeft. Waar kunstenaars, wetenschappers of economen hun state of the art vertonen.
Op paaszondag wordt 5th Avenue afgesloten voor alle verkeer. De drukste hoofdstraat van de wereld wordt het paradijs voor de flanerende stadsbewoners die na de hoogmis in de St. Patricks Cathedral of de Saint Thomas Church, op hun paasbest naar elkaars hoeden en uitzonderlijke kleding komen kijken. Met vier rijbanen is dit de grootste promenade waar men elkaar begroet en Happy Easter toewenst. Een Love Parade avant la lettre, met Fred Astaire en Judy Garland als grondleggers van de optocht der kleinburgers. Maar wat een heerlijke onschuld en kommerloos vertrouwen stralen er uit deze existentie van de fiducie in de toekomst. Geen praalwagens of Ticker Tape Parade, maar mensen die elkaar begroeten. Mijn affectie voor de tederheid werd aangespoord. Vanaf nu werd mijn bezoek een expeditietocht naar dit verborgen rijk van New York, een ontdekkingstocht naar de tederheid.

Start spreading the news, I'm leaving today
I want to be a part of it - New York, New York

Ik sprak in het begin over het perspectief van de verliefde. Sta mij toe hier weer even terug te keren naar Ton Lemaire en zijn De tederheid: Verliefd worden is een bekering tot de wereld, doordat het een bekering tot de ander is... Voor de verliefde winnen alle mensen en dingen aan betekenis en ‘ontologisch gewicht’.
Hetzelfde gebeurt met het vertederd zijn. Men ziet de wereld anders dan daarvoor. De politieagent schrijft midden op een kruispunt gedichten, de dame op het billboard lijkt over de Franse impressionisten te willen vertellen, een winkel van Gucci lijkt op een echte Hopper, een souvenirkraampje wordt een werk van Christo.
Maar er is meer. Er zijn musea als tempels waar pelgrims uit de hele wereld naar toe stromen. Een grasveld wordt verheven tot symbool van het paradijs, een verkeerslicht is pure poëzie, een straatnaam wordt icoon. Iedere boom heeft een verhaal, pleinen worden romans, kantoorgebouwen weerspiegelen oude films, een bezoek aan Central Park is een Hooglied, de wandeling over The Mall een Ode aan de geschiedenis.

To find I'm a number one, head of the list,
Cream of the crop at the top of the heap.

Daar eindigt het inderdaad. Maar dan zit ik al in het vliegtuig terug. Wakker wordend uit de roes van genot, met een gevoel van overwinning. Waar zal dit alles toe leiden? Hoe dit gevoel vast te houden? Hoe om te zetten in het eigen leven, te gebruiken in het dagelijkse leven? Ginder kondigt zich al met hoorngeschal en paukengeroffel het weeë gevoel van hopeloosheid aan. Het onvermogen is in aantocht. Daar! Ik smijt het neer, ik gooi het van me af. Dan vanuit het niets, heel stilletjes, steeds in crescendo, tot in alle klaarheid en helderheid voor mij duidelijk; verschijnt de verlichting en het antwoord: Zoek het niet in het onmogelijke, probeer het niet te maken. Geef alleen maar ruimte aan het onverwachte, het niet-voorziene. Vertel het alleen maar door. Dat het écht bestaat, dat men er naartoe kan, erin kan rondwandelen en in zich opnemen. Schrijf er alleen maar een stukje over en zie wat er zal gebeuren.

These little town blues, are melting away
I'm gonna make a brand new start of it - in old New York
If I can make it there, I'm gonna make it anywhere
It's up to you - New York, New York

Michel Lafaille
(Lyrics New York-New York by Ebb-Kander)

 

 

Alle schoonheid is kwetsbaar. Is kwetsbaarheid een eigenschap of een kwaliteit.

Klik op de afbeeldingen voor een vergroting
   
© 2006-2011 Copyright Michel Lafaille - alle rechten voorbehouden