Het land van Dalyan

Een vertelling van toen en nu

Laat mij u iets vertellen. Neen, geen verhaal of sprookje, geen bedenksel of anekdote. Simpelweg het verhaal van een foto.
Vanaf een bergtop aan de Turkse westkust kijk ik ademloos naar beneden. Daar vormt zich de kustlijn van de Middellandse zee zoals de Grieken en Romeinen hem drieduizend jaar geleden ook moeten gezien hebben, even sterk en uitnodigend, even blakend in het zonnelicht. Een kust waar de golven en de rotsen elkaar ontmoeten met, daartussen verscholen, rustig gelegen baaien en zanderige stranden. Terwijl ik foto’s maak denk ik bij mezelf dat er niet veel plaatsen zijn in de wereld waar je vanaf een hoge bergrots naar het zeestrand beneden kunt kijken waar je een kwartier geleden nog zelf lag te zonnen.

Dalyan
Dit uitzicht biedt nog veel meer. Overal zie ik de rotsige bergen uit de blauwe zee omhoog schieten, gevormd van glimmend gesteente en bezaaid met Pinusbomen. Ginder ver in de richting van het binnenland liggen de heuvels van Köycegiz die langzaam overgaan in het Taurusgebergte. Pal hier beneden, achter het goudgele strand dat ze beschermt tegen de aanrollende golven, bevinden zich de rietlanden met daartussen de kronkelende rivier die zich een weg zoekt naar de Middellandse zee. Ergens daar verderop, een boogscheut het land in en verscholen tussen het geboomte ligt het kleine stadje Dalyan, dorps in afmetingen maar met stadse allures. De spitse minaret, een slanke toren bij de moskee, van waaraf de moëddzin de uren van het gebed afkondigt, is vanuit de verte al te zien en wijst de weg naar het centrum.
Gemoedelijk kuiert men er over het dorpsplein waar vanaf de ochtenduren het roemoer opstijgt van de winkelverkopers en in de namiddag de restaurants zich met veel bombarie opmaken om vanavond opnieuw klaar te staan om hun gasten te ontvangen. Hier loopt men niet voorbij zonder begroet te worden of een dringende uitnodiging te hebben gekregen om toch vooral straks terug te komen en te proeven van hun heerlijke en ongekende specialiteit, stoofschotels die in aarden vazen zijn klaargemaakt en aan tafel met veel show en vertoon worden opengeslagen. De kruidige geuren vermengen zich met het applaus van de verwonderde bezoekers.

Geheime meer
De Dalyanrivier stroomt hier dwars door de oude dorpskern en verbindt het verderop gelegen meer van Köycegiz met de zee. Het heldere water uit de bergen verzamelt zich in dat meer alvorens het naar de zoute zee doorstroomt. Met slechts één meter hoogteverschil tussen zee en meer is het logisch dat hier een sterke wisselwerking ontstaat tussen het zoute en het zoete. Het water stroomt dan weer die kant uit, dan weer de andere, gedreven door weer en wind. Dat levert een apart milieu op van brak water, de voedingsbodem voor de moerassen en rietlanden en hun bijzondere flora en fauna.
Dit is geen uitzicht meer, dit is een vertelling. In een oogopslag zie ik van hierboven de hele landschapsopbouw bij elkaar, vanaf het meer daarginds in de verte, tot aan het strand hier beneden. Het meer is 15 kilometer lang en 4 kilometer breed en is tot wel 65 meter diep. Vanaf tien meter en lager bevindt er zich zwaveldioxide, waardoor er daar beneden geen leven meer te vinden is. Dat zou te maken hebben met een aardbeving die hier ooit heeft plaatsgehad, zo vertelde mij een gids. Ooit, lang geleden zou hier een dorp hebben gelegen dat met de aardbeving naar beneden is gesleurd en waarvan de resten nog diep in dit water zouden te vinden zijn, het is de verdronken stad Kekova,. Hij kan het zo spannend vertellen met een intonatie in de stem die verraadt dat hij wel ‘iets’ wil uitleggen, maar natuurlijk niet alle geheimen zomaar aan een vreemdeling kan openbaren. Daardoor geeft hij een intimiteit aan het verhaal die ik dagenlang met me meedraag. Ik had urenlang naar hem willen luisteren.
Feit is wel dat de zwavel de basis levert voor de eeuwenoude cultuur van de zwavel/modderbaden aan de rand van het meer, met name in het plaatsje Sultaniye. De witblauwe gebouwen herbergen de baden waar men rustig kan vertoeven. De hoofdattractie is buiten aan de rand van het water te vinden, waar men zich insmeert met de modder uit de speciale baden, die dan in de zonnewarmte verhardt en vervolgens afgespoeld wordt. Een onbewezen verjongingskuur voor de huid schijnt het te zijn, in ieder geval geeft het een ongekende sensatie en is het een bewustwording van het eigen lichaam. Het geeft een tintelend gevoel dat men leeft in de vijfde versnelling.

Bootjes
Tussen de rietvelden varen enkele blauwe bootjes in de kronkelende watergangen. Ze lijken zo klein vanaf deze afstand, terwijl men er makkelijk met een groep van twintig mensen mee kan rondvaren. Overal op het water komt men ze tegen, op excursietochten met diverse doelen. Gemeerd aan de kade in de rivierbocht midden in het dorp van Dalyan liggen deze bootjes te wachten op cliënteel. Men kan kiezen voor een vaststaande route en prijs of zelf het reisdoel bepalen en een bedrag overeenkomen alvorens in de schaduw van de luifel plaats te nemen. De naam van deze bootjes is ‘piyade’, wat eigenlijk infanteriesoldaat zou betekenen. Misschien omdat ze met zoveel zijn, ik weet het niet. Ze stralen voor mij een optimisme uit want ze ontsluiten hier de hele wereld.
Hotel Portakal  waar ik logeer ligt strategisch aan de rand van de stad, pal aan de rivier. Ik hoef maar naar buiten te lopen en kan zo instappen en net als met een taxi ergens heen varen. Uren heb ik op die bootjes doorgebracht, mij van links naar rechts laten varen op de zacht kabbelende golfjes van het meer, de verlokkelijke golven in de baaien of op de dansende, soms zelfs onstuimige verheffingen van het water bij de kust. Met een vanzelfsprekendheid gaat de kapitein aan wal en maakt tussen wat stenen op een strand een vuurtje voor een barbecue. Zijn vrouw heeft thuis al wat eten voorbereid en samen bereiden ze een heerlijke maaltijd die verrukkelijk smaakt na een duik vanaf de boot in het zilte water. Je ziet de ketting van het anker het doorschijnende klare water inlopen en droomt van allerhande historische bodemvondsten die je hier onder water kunt doen.

Historie
Dat laatste wordt vanzelfsprekend ingegeven door de aanwezigheid van de antieke stad Caunos, gelegen direct naast Dalyan, aan de andere kant van de rivier. Er is mij vertelt dat deze stad in 3000 v.Chr. is gesticht, door Caunos, zoon van Miletos en kleinzoon van Apollo. De inwoners van Caunos zouden vanwege hun andere tradities en gewoonten niet tot de Cariërs of Lyciërs hebben behoord. Zelfs vanaf hier boven zie ik in de verte het theater, de tempel, het thermencomplex en waterbassin, de oneindige en indrukwekkend gestapelde stadsmuren en de oude haven van Caunos. Het is allemaal nog te bezichtigen en men wandelt tussen archeologen die er tot op heden aan het werk zijn en steeds weer nieuwe interessante feiten over de stad aan het licht brengen. Iets verderop, als een nec plus ultra, zijn er nog de Lycische koningsgraven, hoog in de rotsen uitgehouwen en tot een symbool van Dalyan verworden. Ze vormen een door niets overtroffen schoonheid. Toen ik onvermoed op een restaurantterras aan de rivier zat, sprong bij het invallen van de duisternis de feeërieke verlichting aan op deze uit de rotsen gebeitelde kunstwerken. Ik was met stomheid geslagen. Een cultuur van duizenden jaren oud sprak tegen me terwijl ik onschuldig een visje zat te eten en alle indrukken van de dag probeerde te verwerken. Zij vielen in het niets bij de aanblik van dit kleine wereldwonder.

Leven
Tussen al deze materiele zaken die er te zien zullen zijn op de foto die ik vanaf hier boven maak, is er ook nog het leven zelf. Het leven van de mensen, zoals het is vertegenwoordigd in de kleine nederzettingen, de landbouw en de visserij. In de kleuren van de houten bijenhuizen, in het ambachtelijke vlechtwerk van de visnetten, de kunstige patronen van de gekleurde stoffen op de markt. Het is hier een vruchtbaar dal, tussen de bergen, eeuwenlang onophoudelijk gevoed door de rivier. De mensen hebben er irrigatie gebracht waardoor de eerste akkers ontstonden. Vanouds werd hier katoen gekweekt, maar gezien de wereldconcurrentie houden zich nog slechts enkele dorpelingen bezig met het verbouwen ervan. In de plaats zijn er de citrusplantages gekomen die een stabielere bron van inkomsten zijn. Men ziet zeer veel jonge granaatappelboompjes op de velden. In de dorpjes wordt door enkele boerenfamilies voor eigen gebruik grootvee gehouden, zodat hier en daar langs de rivier wat runderen staan te grazen.
Veel leven is er ook door de ooievaarkolonies. Zij waken over het land en vanuit hun hoge nesten lijken ze alles in de gaten te houden. Langzaam stappend door de natte velden zijn ze altijd op zoek naar een prooi.
De grootste icoon van leven vormt echter de schildpad. Enerzijds de kleinere landschildpadden die men op de droge en stoffige landwegen kan vinden, uit de tijd vertrokken en schijnbaar voor altijd onderweg. Anderzijds de beroemde Caretta-schildpad, een waterschildpad van wel een meter lang en 500 kilo zwaar.
Deze Caretta-Caretta speelde enkele jaren geleden zelfs een belangrijke rol in de lokale ontwikkelingen. Milieuorganisaties gebruikten het strand, broedplaats voor deze met uitsterven bedreigde schildpad, als argument om de natuur niet te verstoren. Na jarenlange strijd moesten de grote investeerders het onderspit delven en riep de Turkse overheid Dalyan uit tot beschermd natuurgebied, met zelfs een status op de Unesco Werelderfgoedlijst. Geen hoogbouw of andere projecten die niet harmoniëren met de natuurlijke omgeving zijn hier toegelaten waardoor de relatieve rust in deze streek lijkt gewaarborgd.
De Caretta kan men hier treffen op het strand, waar ze vanuit de zee ’s nachts aan land komen om er in het fijne zand hun eieren leggen. Dat is dan ook een beschermd gebied waar men niet mag graven of zelfs maar een parasolstok in de grond mag steken en in de avond niet mag komen. Dit fenomeen trekt vanzelfsprekend veel toeristen, die mogelijkerwijze door hun aanwezigheid en hun drukte de habitat van deze schildpadden verstoren. Gelukkig zijn die alleen bij nacht te bewonderen, de tijd waarop de normale toerist op het hotelbed ligt te dromen van al die indrukken en impressies die Dalyan heeft te bieden.
Heel af en toe, bij grote uitzondering, ziet men wel eens een Caretta zwemmen in de rivier. Verloren gezwommen of op zoek naar een onbekend geheim? Dat is echter weer een ander verhaal dat een andere keer zal verteld worden.

Michel Lafaille

Klik op de afbeeldingen voor een vergroting
   
© 2006-2011 Copyright Michel Lafaille - alle rechten voorbehouden